Predikantenlijst

[1] Bij de Spaanse belegering van Leerdam in 1574 beloofde markies Vitelli de Leerdamse bevolking een vreedzame inname van de stad, wanneer een drietal mannen aan hem zouden worden uitgeleverd: ds. Joost de Jonge en schoolmeester Rogier Joosz uit Leerdam en ds. Quirinus de Palme uit Asperen. Daarop werd de schuilplaats van ds. de Jonge (voor tien stuivers!) verraden, en werd ds. de Jonge naar het galgenveld langs de Linge gesleept, waar hij – zonder enig proces – werd opgehangen. Onderweg sprak de predikant nog tegen zijn vrouw en kinderen: “Mijne lieve schaapjes, troost U in den Heere Uwen God, Die toch een Vader en Beschermer is van alle weduwen en weezen. Vertrouwt op Hem alleen, mijn lieve schaapjes; het kan nu met mij niet anders gaan; de goede God heeft het aldus met mij besloten.” In Leerdam is de ‘Joost de Jongestraat’ naar hem genoemd.

[2] Ds. Arnoldus Herberts van Embrik (of chiquer: Embricensis; het predikantenbord in de kerk beschouwt ‘Herberts’ ten onrechte als de achternaam) wordt door Van der Aa genoemd als ‘de eerste predikant nadat de stad weer in handen van de Staten gekomen was.’ De levensloop van deze predikant is tamelijk onzeker. Bovenstaande gegevens lijken het meest waarschijnlijk: dat hij in 1586 gekomen van Wassenaar (daarvoor Brouwershaven) in hetzelfde jaar te Leerdam is overleden.

[3] Over ds. Johannes Martini heerst verwarring, doordat er in dezelfde tijd ook een naamgenoot werkzaam was als predikant (o.a. in Wezel). De Leerdamse Johannes Martini (of Martinius) is waarschijnlijk dezelfde als ds. Johannes Fleurkens van Hensbroek en Obdam. Hij was daarna o.a. predikant te Westmaas, Zelle, Herenthals (twee plaatsen in het huidige België) en Tholen. Het geuite vermoeden dat Leerdam ook in 1581-1582 werd gediend door ene Johannes Martini is niet in overeenstemming met a) de levensloop van onze ds. Martini, b) de opmerking over ds. Embricensis (zie hierboven), c) ons predikantenbord.

[4] Ds. Paulus Colonius is de zoon van ds. Paulus Colonius, die als nr. 9 vermeldt wordt. Eerst werkt ds. Colonius jr. als junior-predikant naast zijn vader, die de seniorpredikant was; later werd hij officieel in de predikantsplaats bevestigd. Na zijn Leerdamse periode werd hij onder andere hoogleraar te Harderwijk en te ’s Hertogenbosch.

[5] Het predikantenbord vermeldt zijn naam als ds. Henricus Wigmans.

[6] Ds. Petrus Wittewrongel is de zoon van de bekende ds. Petrus Wittewrongel (1609-1662). Vader Wittewrongel werd o.a. bekend als predikant van de Oude Kerk te Amsterdam, behorend tot de ‘Nadere Reformatie’; en als auteur van het boek ‘Oeconomia Christiana ofte Christelicke huyshoudinghe’ (1655).

[7] Ten onrechte vermeldt het predikantenbord in de kerk: Brakel.

[8] Het predikantenbord vermeldt de destijds eveneens gangbare naam: ‘Princeland’ (Prinsenland).

[9] Voordat ds. Nicolaas Santvoort in 1727 officieel werd afgezet, was hij wellicht al lange tijd niet meer werkzaam in Leerdam. Gegevens uit 1724 vermelden hem als: “predikant te Leerdam, wonende te ’s Hertogenbosch.” Dit verklaart wellicht tevens waarom er in de periode 1714-1727 steeds twee andere predikanten genoemd worden.

[10] Het is opmerkelijk en ingrijpend dat de beide predikanten ds. Johannes Bachiene en ds. Anthonius de Vlieger binnen twee weken tijd allebei overleden: ds. Bachiene op 27 september 1718 en ds. de Vlieger op 9 oktober 1718.

[11] Zie noot 10.

[12] Op het predikantenbord in de kerk in de kerk staat ds. Hiskias Bogaert (zijn naam wordt ook geschreven als Bogert, Bogaard, Bogaardt, etc.) ten onrechte vermeld boven ds. Schluiter, omdat men uitging van een intrede in 1718. Deze vond echter pas plaats in 1720.

[1] Ds. Hermanus Cornelis Voorhoeve (1818-1903) was predikant te Ophemert (1842), Leerdam (1848), Harlingen (1851), directeur van het Nederlandsch Zendelinggenootschap te Rotterdam (1858), daarna predikant te Fijnaart (1864), Delfshaven (1866), Amersfoort (1868) en van 1874-1880 opnieuw te Harlingen. Hij moet niet verward worden met de veel bekendere Hermanus Cornelis Voorhoeve: de vader van uitgever J.N. Voorhoeve en overgrootvader van voormalig minister van defensie Joris Voorhoeve; en de dichter van diverse ‘Geestelijke liederen’ en vertaler van Darbistische werken en vertaler van / medewerker aan de ‘Voorhoevebijbel’.

[2] Ds. H.J. de Groot stond na zijn Leerdams periode bijna 38 jaar in Voorst. Deze Kohlbruggiaanse predikant werd het meest bekend door zijn boek ‘Schaap en bok in één hok. Keur uit de pastorale schetsen van ds. H.J. de Groot, gekozen en ingeleid door dr. K.H. Miskotte’ (Amsterdam zj.). Ook gaf hij onder andere zijn catechismuspreken uit in twee banden: ‘Uit de Middagpreek’.

[3] Ds. Frederik Kijftenbelt stond na Bodegraven 23 jaar lang in (Rotterdam-) Feijenoord. Hij was 35 jaar hoofdbestuurslid van de G.Z.B. Als predikant was hij ondermeer bekend omdat hij elke preek afsloot met een zelfgemaakt gedicht. Van zijn hand verscheen onder andere een bundel met preekschetsen (én gedichten) onder de titel: ‘Studeren en mediteren’.

[4] Ds. Johannes (Jo) Severijn (1883-1966) was predikant te Wilnis (1915-1918), Leerdam (1918-1921) en te Dordrecht (1921-1929). Van 1929-1931 was hij lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal voor de ARP. Van deze partij was hij ook fractiesecretaris. Van 1931-1951 was hij hoogleraar wijsgerige ethiek en godsdienstwetenschap aan de Rijksuniversiteit Utrecht (een leerstoel vanwege de Gereformeerde Bond). Van 1940-1966 was hij voorzitter van de Gereformeerde Bond ter verbreiding en verdediging van de waarheid in de Hervormde kerk. Ook was hij hoofdredacteur van de ‘Waarheidsvriend’, het orgaan van de Gereformeerde Bond.  

[5] Ds. Klaas Ooms, toenmalig wijkpredikant van West, opende op 26 januari 1961 de Pauluskerk, als het tweede kerkgebouw voor hervormd Leerdam. Overigens had West hiervoor al enige tijd gekerkt in gebouw Rehoboth.

[6] Dit is (nu) een wijk van Alphen aan den Rijn.

[1] Het is overigens de vraag of het hier voor het eerst is in de Leerdamse geschiedenis, dat er drie predikanten tegelijk werkzaam zijn in de hervormde gemeente. In de periode 1714-1726 staan er ook drie predikanten tegelijk (zie noot 9); en in 1852 staan er eveneens drie tegelijk (of heeft dit al te maken met de leeftijd/ziekte van ds. Van Eijk Voorthuijsen, die in 1853 spoedig na zijn emeritaat overleed?).